Elfur Logadóttir

Kæru félagar,

Í dag er kvennafrídagurinn 24. október 2011.
Það er því við hæfi að rýna kraftmikinn landsfund liðinnar helgi frá sjónarhorni kvenna og varða leiðina framá við. Kvennahreyfing Samfylkingarinnar tók virkan þátt í landsfundinum, hélt málstofu og minnti á sig í anddyri Valsheimilisins. Jafnframt voru gerðar nokkrar breytingar á lögum Samfylkingarinnar sem hafa bein áhrif á starf og áhrif kvennahreyfingarinnar.

Hin íslenska orðræða er ótrúlega merkilegt fyrirbæri. Sérstaklega orðræða stjórnmálamanna eða ummæli annarra um þá. Þegar rætt er um stjórnmál eða stjórnmálamenn virðist sem allar hömlur séu fjarlægðar - Að ákveðinn hópur Íslendinga hafi tamið sér hömlulausa heift gagnvart stjórnmálamönnum. Svona hefur þetta verið í allnokkur ár og við höfum átt fá svör við þessari heift. Margir hafa rætt hana, bent á hana og sumir jafnvel andmælt henni en það hefur verið eins og högg á vatni.

Svo kemur að því mönnum ofbýður. Að ráðist er að heiftinni af fullri hörku. Henni mætt svona nokkurn veginn við rætur hennar. Og vandlætingin lætur ekki á sér standa: Þeir sem fram að þeim tíma höfðu ekki sagt múkk, ekki hikstað yfir heiftinni í árafjöld, risu nú upp á afturfæturnar sem aldrei fyrr - og þeir skutu (og skjóta enn) úr hríðskotabyssu á sendiboðann.

Punkturinn yfir i-ið var lítil og ekkert extra-ómerkileg færsla umfram margar aðrar, þar sem ráðherra í ríkisstjórn var vændur um mestu hræsni Íslandssögunnar þegar hann (að mati síðuskrifara umræddrar vefsíðu) þóttist vera harmi sleginn yfir hörmulegu hryðjuverki í Noregi. Menn fengu nóg og svöruðu heiftinni.

Og hófst þá vandlætingin.

Að minnsta kosti einn þingmaður stjórnarandstöðunnar gaf tóninn þegar skilaboðum var komið áleiðis að bloggarinn sem svaraði heiftinni væri ótrúlega ósmekklegur að nota atburðina í Noregi til þess að slá keilur á kostnað pólitískra andstæðinga. Að samkennd bloggarans væri ekki sýnileg og engin takmörk fyrir því hversu lágt bloggarinn gæti lagst. Margir aðrir fylgu í kjölfarið. Þessi texti, hvort sem hann er uppruninn hjá þingmanninum eða einhverjum öðrum, endurómaði nær orðrétt um alla fésbókina.

Og athugasemdakerfi bloggarans fylltist af Íslendingum sem tóku að sér að stjaksetja sendiboðann.

Sóðalegastur var tvímælalaust sá sem réðst af fullkomnu hömluleysi á foreldra bloggarans. Orð hans ætla ég ekki að hafa eftir. Það vantaði heldur ekki tvískinnunginn í athugasemdirnar: Það var ósmekklegt að líkja heiftugum mönnum við "geðsjúkan fjöldamorðingja" en

Það er stjórnarstefna flokka eins og Samfylkingarinnar sem elur af sér svona fjöldamorðingja.

sagði einn álitsgjafinn. Fjöldamorðinginn hefur sjálfur lýst því yfir að systurflokkur Samfylkingarinnar í Noregi hafi verið skotmark hryðjuverkaárásarinnar - vegna stefnu sinnar - en maður lifandi, látum okkur ekki detta það í hug að það séu líkindi með íslenskri orðræðu og orðræðu hins norska hryðjuverkamanns. Verum ekki svo ósmekkleg ...

- - -

Þegar ég settist niður til þess að skrifa þessa bloggfærslu höfðu 96 athugasemdir verið skrifaðar við bloggfærsluna og höfundurinn þurfti að grípa til þess á endanum að loka fyrir skráningu athugasemda vegna svívirðinganna sem þar flugu. Samandregin tölfræði athugasemdanna 96 birta okkur eftirfarandi mynstur:

• 34 innlegg réðust að persónum en ræddu alls ekki málefnið (35%)
• 28 innlegg innihéldu verulega óhófleg fúkyrði um þriðja aðila (aðra en höfund bloggfærslunnar eða andlag hennar)
• 25 innlegg innihéldu óhófleg fúkyrði um andlag bloggfærslunnar
• 17 innlegg innihéldu óhófleg fúkyrði um höfund bloggfærslunnar
• 11 innlegg upphöfðu óeðlilega andlag bloggfærslunnar - gerðu það að sárasaklausu fórnarlambi (ekki ósvipað því sem eitt andlaganna gerði sjálft)

og það sem kannski sorglegast er: 35 innlegg innihéldu tvö eða fleiri af ofantöldum atriðum. Það eru 36% allra athugasemda sem skrifaðar voru við bloggfærsluna!

Ég er ein af þeim sem tel mikilvægt fyrir okkur að ræða þetta ástand af fullri alvöru. Að mæta þurfi heiftinni og reyna eigi að útrýma henni - án þess þó að hefta tjáningarfrelsi fólks. Við verðum að temja okkur hömlur, því hömluleysi þjóðfélagsins hefur gengið allt of langt. Það er ekki eðlilegt að 36% athugasemda við eina bloggfærslu sé ómálefnaleg orðræða.

þrjátíu og sex prósent. Það er ein af hverjum þremur athugasemdum.

Ein af hverjum þremur.

Í þessum efnum ætla ég að gera orð einnar athugasemdarinnar að minni mínum:
Ég skora á ykkur öll að svara heiftugri orðræðu í hvert sinn er hún sést. En svara henni ávallt á málefnalegan hátt, ræða efni orðræðunnar, ekki þann sem talar. Því "aðeins með upplýstri umræðu og málefnalegum svörum verður þessi skítkasts umræðuhefð kveðin niður."

Byrjum á okkur sjálfum.

Framsaga á ársþingi kvennahreyfingarinnar 25. mars 2011.

Fyrir tveimur mánuðum síðan stóð ég í þessum ræðustól og ávarpaði flokksstjórnarfund Samfylkingarinnar undir yfirskriftinni jafnrétti í niðurskurði. Ég sagði frá ungri stúlku sem taldi sig búa í veröld þar sem jafnrétti ætti sér klárlega stað. Henni fannst ekki mikið til femínista koma enda væru þeir af eldri kynslóðum og gerðu sér ekki grein fyrir þeim breytingum sem hafi átt sér stað.

Við erum komnar hér saman í dag til þess að ræða um stjórnmálaþátttöku kvenna. Við höfum þegar heyrt frá tveimur afskaplega ólíkum konum sem báðar standa utan Samfylkingarinnar. Önnur með áratuga reynslu af pólitísku starfi – innan og utan flokka og hin með rétt tveggja ára stjórnmálareynslu að baki. Báðar höfðu þær áhugaverða sögu að segja.

Viði vitum það flestar – ef ekki allar – sem hér sitjum að næg eru verkefnin í jafnréttismálum. Það eru enn glerþök til að brjóta. Það viðgengst enn ójafnrétti á mörgum vinnustöðum. Kona er enn ekki að fullu metin sem jafndýrmætur starfskraftur og karl. Konur búa enn við óöryggi í starfsframa vegna fæðingaorlofs og barnauppeldis. Og konum er mun fremur refsað fyrir stjórnmálatengsl en körlum.

Eins og ég minntist á í skýrslu stjórnar hér áðan hlustaði stjórn kvennahreyfingarinnar á skilaboð ársþingsins vorið 2010 og hóf strax undirbúning fundaherferðar í þeim tilgangi að ræða við konur innan Samfylkingarinnar um stjórnmálaþátttöku þeirra og kvenna almennt. Markmiðið var að hlusta á konur og reyna að kryfja betur þá áleitnu spurningu hvers vegna konur taka síður þátt í hefðbundnum stjórnmálafundum flokksins. Hvort það væri vegna galla í skipulaginu, í fundaforminu eða jafnvel í orðræðunni.

Við höfðum staðreyndir fyrir framan okkur. Konur eru 48% skráðra félaga í Samfylkingunni, 47% kjörinna fulltrúa, 51% frambjóðenda á framboðslistum, 42% oddvita. Í öllum tilvikum fylgdu framboð á vegum Samfylkingarinnar reglum flokksins um kynjahlutföll í síðustu sveitarstjórnarkosningum. Forysta flokksins er í höndum kvenna; Konur gegna embættum formanns flokksins, formanns framkvæmdastjórnar, þingflokksformanns, formanns sveitarstjórnarráðs, formennsku í UJ og verkalýðsmálaráði auk þess sem framkvæmdastýrur bæði Samfylkingarinnar og UJ eru konur. En það hallar á í nefndarstarfinu. Konur eru einungis 32% fulltrúa í nefndum flokksins. Og það hallar á í „hefðbundinni“ fundarsókn. Konur eru almennt 20-30% fundarmanna á reglubundnum félagsfundum kynjablandaðra aðildarfélaga flokksins.

Það er í þessu tvennu – málefnanefndavinnunni og reglubundnum félagsfundum aðildarfélaga – sem hallar á konur. Þarna er hin virka grasrót í flokknum og þar eru konur í minnihluta.
Nú þegar hefur verið fundað á þremur stöðum. Við riðum á vaðið á Egilsstöðum þar sem varaformaður kvennahreyfingarinnar, Stefanía Kristinsdóttir bauð konum af héraði og neðan af fjörðum að koma og hitta okkur til skrafs og ráðagerða. Næst funduðum við Valgerður Bjarnadóttir, fulltrúi þingkvenna í stjórn kvennahreyfingarinnar með konum úr Reykjavíkurfélaginu og loks fór ég til Ísafjarðar að ræða við vestfirskar konur um sama málefni.

Skilaboð kvenna á þessum fundum voru nokkuð skýr.
Konur eru uppteknar. Þær verja stærstum hluta dagsins í að vinna, halda heimili og halda uppi flestu félagsstarfi sveitarfélagsins og þær hafa hreinlega ekki tíma til þess að bæta stjórnmálunum við.
En þær eru líka áhugalausar. Þær nenna ekki þessu kjaftæði. Fundir eru leiðinlegir, alltaf sömu málin til umræðu, endalausar rökræður um stór og flókin mál sem aldrei næst niðurstaða í. Þær vilja lausnir.
Þær finna til vanmáttar. Efast um áhrif sín, hlutverk sitt og erindi á fundina. Eru ekki reiðubúnar í stríð eða sæta árásum fyrir skoðanir sínar. Þær eru ekki vissar um að þær séu velkomnar á fundinn og eru í reynd ekki eins brattar og karlarnir.
Og þær hafa engar skoðanir á málum. Þær fylgjast lítið með og hafa ekkert vit á málum. Vita ekki hvernig þær eiga að koma hugsunum sínum frá sér, hafa ekki eins mikið fram að færa.
En samt voru þær hvorki áhugaminni né uppteknari en svo að þær komu allar og hittu okkur. Og þær töluðu í samtals tíu klukkustundir. Þær voru fullar af áhuga og höfðu sterkar skoðanir á því sem til umræðu var hverju sinni. Engin þeirra hikaði í eitt skipti við að tjá sig, svo að ég tæki eftir. Þær voru í mótsögn við sig sjálfar allan tímann.

Ég dreg þess vegna þær ályktanir að ástæðan sé ekki sú sem þær nefna, nema að litlu leyti. Svo virðist sem gallinn liggi mun frekar í fundarforminu og orðræðunni heldur en stöðu konunnar eða skoðunum hennar. Að tjáningarform karla og hugsanlega sjálfstraust kvenna fari ekki saman. Og það er okkar að leysa úr því.

Við þurfum að vinna betur að því að þjálfa og byggja upp stjórnmálakonur. Við þurfum að hanna góða og markvissa nýliðaáætlun, um hvernig við tökum á móti konum og bjóðum þær velkomnar, tryggjum að þeim líði strax eins og hluti af hópnum. Við þurfum að fara í öfluga herferð gegn sjálfsritskoðun kvenna, gegn neikvæðri stimplun – og nota hana aldrei sjálfar – og við þurfum herferð fyrir skilgreiningu á pólitík og pólitískri umræðu. Við þurfum að halda námskeið fyrir konur Í ræðuflutningi, framsögu og efnistökum umræðu, og þjálfa konurnar okkar í því að koma opinberlega fram. Síðast, og svo sannarlega ekki síst, þurfum við að auka þekkingu kvenna á tilteknum málefnum og auka nálægð þeirra við málefnin.

Það eru þrír fundir búnir en það eru miklu fleiri eftir. Við viljum halda áfram að hlusta, skilja og leita leiða til úrbóta. Þá – og aðeins þá – getum við virkjað fleiri til verka; til lýðræðislegrar umræðu um stöðu kvenna í samfélaginu og nauðsyn fyrir áhrif þeirra í þeirra nærumhverfi.

- - -

Það hefur ítrekað sýnt sig að við þurfum alltaf að vera á varðbergi í jafnréttismálum. Og við þurfum að beita öllum tiltækum ráðum í þeirri varðstöðu okkar, því hætturnar leynast víða. Við þurfum að minna á okkur og við þurfum að berjast af fullum krafti fyrir fullri og markvissri innleiðingu kynbundinnar hagstjórnar, einu misskildasta jafnréttistæki síðari tíma.

Öll verkefni stýrast af fjármagni. Ef misræmis gætir í yfirlýstum áformum og því fjármagni sem til þeirra er ráðstafað þá verður ekkert um efndir loforða. Við sameiningar stofnana þarf að huga að kynjahlutföllum vinnustaða, bæði við endurskipulagningu og við óhjákvæmilegar uppsagnir sem fylgja. Ef ekki er hugað að kynjahlutföllum atvinnugeira þá geta uppsagnir og niðurskurður haft umtalsverð áhrif á atvinnuleysi annars kynsins umfram hitt. Með virkum stjórntækjum kynbundinnar hagstjórnar hefði mátt koma í veg fyrir að hlutfall kvenna í niðurskurði stjórnarráðsins sl. tvö ár væri 87%.

Og færa má rök fyrir því að jafnréttisfulltrúum í fleiri en einu sveitarfélagi hefði ekki verið sagt upp störfum, með stjórntæki kynbundinnar hagstjórnar í fullri virkni. Því þá hefðu þeir verið álitnir mikilvægari starfskraftur.

Faglegar ráðningar í stjórnsýslunni auka líkurnar á framgöngu kvenna og koma þarf sem allra fyrst á fyrirkomulagi sem við viljum að ríki til frambúðar. Fyrir tveimur mánuðum síðan sagði ég að við mættum ekki láta það gerast að gengið sé fram hjá hæfasta einstaklingnum til starfa. Tilvikið sem ég hafði í huga þá, snerist um fræðimann sem hafði látið óvinsælar skoðanir í ljós. Ég sagði þá að það mætti aldrei aftur gerast í tíð Samfylkingar í ríkisstjórn. En það gerðist nú samt.

Rætt hefur verið um ráðningamál í forsætisráðuneytinu í vikunni. Bent hefur verið á að málið allt hafi sett gaffal á formann okkar, Jóhönnu Sigurðardóttur. Að hún hefði í raun ekki átt neina góða kosti í þessari stöðu. Ef hún hefði ráðið Önnu Kristínu að fengnu mati mannauðsráðgjafans, sem samkvæmt upplýsingum ráðuneytisins taldi hana ekki hæfasta umsækjandann, þá hefði stjórnarandstaðan hrópað sig hása af hneykslan vegna pólitískrar spillingar, jafnvel þó ljóst megi vera, að slíkt stæðist ekki skoðun skv. úrskurði kærunefndar jafnréttismála. En þar sem hún réði þann sem mannauðsráðgjafinn taldi hæfastan, skv. sömu upplýsingum úr ráðuneytinu, hrópar stjórnarandstaðan sig hása af hneykslan vegna pólitískrar ábyrgðar.

Spyrja má hvort ráðherra vilji frekar vera vændur um pólitíska spillingu þegar slíkt stenst ekki skoðun eða vera fundinn sekur um brot gegn jafnréttislögum. Mér reyndari kona, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, sagði okkur svarið við þessari spurningu fyrr í vikunni: „Þegar öllu er á botninn hvolft skiptir engu máli hvað sagt er. Það eina sem skiptir máli er að gera það sem maður veit að er rétt.“

En skaðinn er skeður, úrskurður um brot er staðreynd og við þurfum að horfa fram á við og lágmarka tjónið og lágmarka líkurnar á því að slíkt geti átt sér stað. Hvernig getur það staðist að faglegur ferill teljist brjóta gegn jafnréttislögum? Ég tel það ljóst að þróa þarf enn frekar skilgreiningar á faglegum ráðningarferlum og þá sérstaklega með hliðsjón af því að fagleg vinnubrögð eiga ekki að geta leitt af sér ófaglega niðurstöðu.

Siðleg breytni á ekki að geta leitt til lögbrots – þá er annað hvort eitthvað að breytninni eða lagareglunni. Og það er ekkert að gildandi jafnréttislögum. Markmið þeirra er einmitt að vinna gegn skipulegri mismunun sem allt eins – og jafnvel líklega – er ómeðvituð. En kannski þarf að styrkja eftirlitsvarnir laganna. Útfæra betur mælikvarðana.

Það er rík ábyrgð allra stjórnmálamanna sem talist hafa brotið gegn jafnréttislögum að endurmeta frá grunni þá aðferðafræði sem beitt er með það að markmiði að bæta aðferðina. Við þurfum að leita í smiðju gæðastjórnunar – hér sem annars staðar – meta áhættuna af ráðningarferlinu og gera úrbætur þar sem áhættan er aukin. Það er sérstaklega mikilvægt að greina veikleika ferlisins og styrkja þá þætti markvisst. Sem dæmi á aldrei að vera aðeins einn ráðgjafi. Ráðningarteymi stjórnarráðsins ætti alltaf að vera að lágmarki þrír einstaklingar: Sérfræðingur í ráðningarmálum eða mannauðsstjórnun, sérfræðingur í stjórnsýslurétti og sérfræðingur í kynjajafnrétti. Sá fyrsti er klárlega einstaklingurinn sem hannar ráðningaferlið, eða aðlagar stöðluð ferli að tilteknum auglýsingum en hinir tveir síðari eru sérstaklega til þess fallnir að greina veikleika ferlisins og styrkja veikustu punktana. Með aðkomu slíkra sérfræðinga að hönnun og rýni ferlisins má tryggja að veikasti hlekkurinn verður nægilega sterkur til þess að standast faglega, pólitíska og lagalega rýni.

Ég tel skynsamlegt að úrbætur á ráðningarmálum stjórnarráðsins verði leystar með því að koma á fót sérstakri starfsmannaskrifstofu sem hefði sérfræðikunnáttu til þess að standa að ráðningarmálum um allt stjórnarráðið. Slík starfsmannaskrifstofa myndi fljótt byggja upp markvissa og dýrmæta reynslu í ráðningarmálum fyrir stjórnarráðið þvert og endilangt. Skrifstofan myndi búa að sérfræðingum í starfsmannarétti, vinnumarkaðsrétti, stjórnsýslurétti, jafnréttismálum, mannauðsstjórnun og öðrum þeim sérfræðingum sem nauðsynlegir eru til þess að tryggja faglega ráðningu í öll störf stjórnarráðsins, hvort sem ráðið er til skemmri eða lengri tíma. Slíkt þverfaglegt teymi myndi rýna ráðningarferli hvert frá sínu sjónarhorni og þannig má lágmarka áhættur sem í hönnun ráðningarferla leynast. En slík starfsmannaskrifstofa er ekki án veikleika og í hönnunarferli hennar þurfum við að meta áhættuna, greina veikleikana og tryggja bæði eftirlit og uppbætandi aðgerðir, svo vald hennar verði ekki misnotað. Hugleiða má einnig hvort rétt væri að hafa allt stjórnarráðið einn vinnustað með tilfærslum og teymismyndunum í samræmi við þarfir hverju sinni, fremur en krefjast þess af tilteknum starfsmönnum að þeir séu niðurnjörvaðir í einu litlu ráðuneyti mögulega úr öllum tengslum við starfsemi annarra skrifstofa stjórnarráðsins.

Í úrskurði kærunefndar jafnréttismála – sem birtur var í vikunni og greinargerð mannauðsráðgjafa forsætisráðuneytisins vegna úrskurðarins verður greinilegur ágreiningur milli þess að hafa einföld viðmið fremur en flóknari, matskenndari og fræðilegri viðmið sem byggja á útkomu viðtala. Lærdómur okkar af þeirri stöðu hlýtur að felast í því hvernig okkur tekst að samþætta þessi tvö sjónarmið. Þegar auglýsingar um störf hjá stjórnarráðinu eru samdar liggja á bakvið texta þeirra ýmsar forsendur þess, sem ráða mun í starfið. Þessar forsendur eru hins vegar ókunnar þeim sem um starfið sækja og verður því að hugleiða – og ákveða – að hversu miklu marki texta auglýsinga eigi að fylgja forsendur að baki honum. Eins má hugleiða hvort tilgreina eigi í fylgigögnum með auglýsingu hvers konar fræðileg viðmið verði lögð til grundvallar við mat á frammistöðu í viðtölum. Hvort tveggja myndi lágmarka líkurnar á sambærilegu atviki og hér er rætt – en yrði það til bóta í raun?

Eins má hugleiða þá ráðgjöf mannauðsráðgjafans að víkja frá hefðbundinni aðferðafræði við samanburð umsækjenda. Ráðgjafinn vísar til erlendra rannsókna sem gefa til kynna að fyrri störf og umsagnaraðilar hafi lítið forspárgildi um frammistöðu umsækjanda í framtíðinni og virðist þannig færa fyrir því rök að horfa eigi í minna mæli til þessara þátta en eiginlegrar frammistöðu umsækjenda í viðtölum. Umsækjendur byggja umsóknir sínar á því ráðningarumhverfi sem þeir þekkja, auk þeirra skilaboða sem sett eru fram í texta atvinnuauglýsinga. Hugleiða má hvort ekki sé rétt að upplýsa umsækjendur um hvaða atriði vega mikið – og hver þeirra lítið – við yfirferð á ferli umsækjenda. Myndu slíkar upplýsingar mögulega leiða til breyttrar framsetningar umsækjenda á umsóknum sínum, sem allt eins gæti aukið skýrleika umsóknanna og dregið fram viðeigandi styrkleika umsækjenda. Eða hvað?

Lærdómur okkar af úrskurði kærunefndar jafnréttismála verður að vera á þennan veg.

Við þurfum að fjarlægja okkur frá upphrópunum glundroðahönnuðanna og færa okkur yfir í faglega og málefnalega umræðu um hvernig við höldum áfram að bæta ferlin og reglurnar til þess að auka áfram líkurnar á siðlegri breytni, því eins og ég gat fyrr, þá á siðleg breytni ekki að geta leitt til lögbrots. Við þurfum að bregðast við ámælisverðum ákvörðunum, ræða efnislega annmarka þeirra og leita lausna. Þannig þokumst við áfram að sterkara og siðlegra samfélagi, með skilvirkri og faglegri stjórnsýslu og fjarlægjumst galgopana í leikhúsi fáránleikans.

Skiljum þá eftir í úreltum og lítt eftirsóknarverðum raunveruleika liðins tíma.

Ég sat minn fyrsta bæjarstjórnarfund í gær. Það var athyglisverð samkoma, verð ég að segja. Setið er við bogalagað langborð, allir með fartölvu fyrir framan sig og stærstan hlutann af fundinum situr fólk og horfir á tölvuskjáinn fremur en að horfast í augu eða á þann sem í ræðustól stendur.

Fyrstur tók til máls á fundinum Ármann Kr. Ólafsson og ég viðurkenni að mér brá. Líkamsstaða hans, staðsetning og styrkur raddar var þannig að ég heyrði varla í honum og hélt fyrst að hann væri að tala við sjálfan sig áður en hann byrjaði hina eiginlegu ræðu - og ég sat ekki langt frá ræðustólnum. Svo þegar fleiri tíndust upp og ég fór að gera mér betur grein fyrir samkomunni, þá áttaði ég mig á því að þetta var hans stíll. Ég er vön því að standa í ræðustól og eiga í samræðum við þá sem í kringum mig eru og einnig því að standa fyrir framan sal af nemendum með fartölvur sem þau horfa frekar á en kennarann, en ég átti von á að þessi samkoma yrði meira í ætt við það fyrra en hið síðara.

Nóg um það.

Ég ræddi nokkur atriði á þessum bæjarstjórnarfundi sem ég taldi mikilvægt að vekja máls á. Ég ræddi að sjálfsögðu um mannauðsfulltrúann og fyrirkomulag tilkynninga og umræðu um þá staðreynd að löngu áður en uppsagnirnar voru kunngerðar taldi yfirstjórn bæjarins það ljóst að breyta þyrfti mönnun á starfsmannadeild og í tölvudeild. Ég gagnrýndi að slíkar upplýsingar hafi engan veginn komið fram þegar uppsagnirnar og hagræðingin var kynnt - amk. ekki í umræðu utan Fannborgarinnar.

Ég ræddi einnig stöðu jafnréttisnefndarinnar og þá staðreynd að með skipulagsbreytingunum í starfsmannadeildinni hafi verið lögð niður 50% staða jafnréttisfulltrúa og verkefni hans falin þeim þremur lögfræðingum sem starfa hjá bænum í tveimur og hálfu stöðugildi. Ég setti það sérstaklega í samhengi við þær breytingar sem gerðar hafa verið á jafnréttisnefnd Kópavogs með því að setja á hið nýja jafnréttis- og mannréttindaráð auk jafnréttismála málefni mannréttinda og lýðræðis. Ég minnti á þau áhrif sem það hefur að jafnrétti er ekki lengur eina málið á dagskrá þeirrar nefndar og ég óttast að það muni þýða að drekkhlaðnir lögfræðingar verja mestum tíma í lýðræðið og litlum sem engum tíma í jafnréttið.
Bæjarstjóri benti mér á að ég þyrfti ekki að hafa áhyggjur af þessu því með nýja fyrirkomulaginu væri tryggt að einn lögfræðingur stígi inn í störf annars, ef á þyrfti að halda.

Ég efast samt.

Ég fjallaði að sama skapi um mikilvægi þess að huga að fyrirkomulagi auglýsinga fyrir sumarvinnu ungmenna, sérstaklega þar sem ákveðið hefur verið að allar umsóknir sem berast of seint verða sniðgengnar. Mikilvægt er að tryggja að auglýst sé á miðlum sem krakkarnir þekkja og umgangast - t.d. á fésbókinni.

Til umræðu á fundinum var einnig löngu þörf stjórnsýsluúttekt á rekstri og stjórnun Kópavogsbæjar. Málið er enn til afgreiðslu hjá bæjarráði en ég lagði til við þá bæjarráðsfulltrúa sem í salnum voru að gerðar yrðu breytingar á fyrirliggjandi tillögu í þá átt að óháðir fulltrúar tækju að sér undirbúning úttektarinnar ásamt framkvæmd hennar. Gerði ég það meðal annars vegna þess að Ármann hafði komið upp skömmu áður og viðrað áhyggjur sínar af því að úttektin væri af pólitískum toga. Ég tel afar brýnt að farið verði í saumana á rekstri Kópavogsbæjar undanfarinn áratug og tel að þar verði upplýst um ýmislegt sem töluvert betur mætti fara. Ég ætla að láta það vera að nefna einstök dæmi máli mínu til stuðnings og eftirlæt uppljóstrun þeim sérfræðingum sem framkvæma munu úttektina. Ég tel einnig mikilvægt að ákveðið verði fyrirfram hvernig farið skuli með þann lærdóm sem vænta má að draga megi af slíkri úttekt og að úttektin leiði til breytinga á stjórnsýslu Kópavogsbæjar að því marki sem nauðsynlegt er.

það var margt annað til umræðu á fundinum og væri alltof langt mál að fara að tilgreina það allt hér. Upptaka af fundinum er birt á vef bæjarins nokkrum dögum eftir hvern fund svo ég vísa ykkur á það svæði, viljið þið fá frekari upplýsingar um það sem til umræðu var.

Ég viðraði upplifun mína af fundinum á fésbókinni strax í gærkvöldi:
"er nú búin að prófa að vera bæjarfulltrúi og get sagt fyrir mitt leyti að þó sumir þreytist aldrei á ódýrum og hallærislegum pólitískum keilum, þá tel ég það fyrir neðan mína virðingu að svara í sömu mynt."

Svo er bara að bíða og sjá hver hringir næst ...

27. janúar sl. var 12 starfsmönnum í 11 stöðugildum í stjórnsýslu Kópavogsbæjar sagt upp störfum. Var ástæðan sögð vera hagræðing í ljósi erfiðrar stöðu sveitarfélagsins. Uppsagnirnar ásamt sameiningu nefnda og skipulagsbreytingum hjá bænum áttu að spara 70 milljónir króna á ársgrundvelli.

Báðum starfsmönnum (tveimur konum) starfsmannadeildar bæjarins að starfsmannastjóranum frátöldum, var sagt upp störfum. Önnur þessara kvenna gengdi stöðu jafnréttisfulltrúa í hálfu starfi. Talað var um að flytja störfin til innanhúss og fela öðrum starfsmönnum bæjarins að ganga í störf þeirra sem sagt var upp, m.a. þessara tveggja kvenna. Verkefni jafnréttisfulltrúa áttu meðal annars að flytjast til lögfræðideildar sem er undir stjórn Þórðar Clausen Þórðarsonar bæjarlögmanns.

Í gær var síðan fundur í bæjarráði Kópavogs. Á þeim fundi var tekið fyrir erindi sem Þorsteinn Einarsson, starfsmannastjóri bæjarins, hafði sent til ráðsins 8. febrúar, sléttum 12 dögum eftir uppsagnirnar. Um þetta mál er ritað svo í fundargerð bæjarráðs:

"1102244 - Heimild til ráðningar í 100% starf mannauðsfulltrúa í starfsmannadeild

Frá starfsmannastjóra, dags. 8/2, óskað er heimildar bæjarráðs til að auglýsa eftir mannauðsfulltrúa í starfsmannadeild í 100% starf.

Bæjarráð samþykkir að auglýst verði eftir mannauðsfulltrúa í starfsmannadeild í 100% starf."

svo mörg voru þau orð ...

Ávarp á flokksstjórnarfundi Samfylkingarinnar 29. janúar 2011

„Ég lifi í veröld þar sem jafnrétti á sér klárlega stað, en hins vegar í þinni kynslóð lifa enn femínistar sem gera sér ekki alveg grein fyrir þessum breytingum sem hafa átt sér stað & í raun vilja ekki viðurkenna það.“

Sagði 22 ára stúlka við sér nokkuð eldri konu á fésbókinni um daginn – og hún hélt áfram:

„Allir þeir Íslendingar... hvort sem þeir eru konur eða menn hafa rétt á góðri menntun & atvinnu. Það útskrifast fleiri kven[m]enn úr Háskóla Íslands en karlmenn í dag, segir það ekki okkur hvernig jafnrétti er háttað í dag?“

Kona nokkur tók þátt í umræðunni og sagði stúlkunni frá raunum sínum, í vor sem leið hafi hún verið í fæðingarorlofi þegar hún missti vinnuna. Hún hafi ekki verið í spilaklúbb með framkvæmdastjóranum eins og sumir minna menntaðir karlkyns samstarfsmenn hennar.

Unga stúlkan svaraði um hæl:

„Hahahahaha..já veistu ég efa það ekki að þú hafir verið mjög hæfur starfsmaður, en þú varst í fæðingarorlofi & kreppan hefur væntanlega verið ástæða uppsagnarinnar, þar sem þú varst ekki á staðnum þá hefði ég sem yfirmaður örugglega tekið sömu ákvörðun.“ Hún ítrekaði síðar að þar sem konan gæti ekki verið í vinnunni – vegna fæðingarorlofs – þá hefði unga stúlkan sem yfirmaður tekið sömu ákvörðun og framkvæmdastjórinn: Látið hana fara.

...

Umræðan á þessum flokksstjórnarfundi snýst um að líta yfir farinn veg á sama tíma og við horfum til framtíðar. Að skoða hvar við erum stödd í baráttu okkar fyrir betra og réttlátara samfélagi? Hvernig okkur hefur miðað og hver brýnustu verkefnin framundan séu.

Það er eðlilegt að við hrun sjálfsmyndar þjóðar – þegar breyta þarf áhrifamestu innviðum ríkis – óttist menn að jafnréttismálin gleymist. Hversu oft höfum við ekki heyrt spurt hvort það séu brýnustu málin, þegar jafnrétti ber á góma.

Okkur berast einnig fréttir af því að jafnréttisfulltrúum mjög stórra sveitarfélaga sé sagt upp og verkið falið öðrum starfsmönnum sem voru drekkhlaðnir fyrir. Og jafnréttisnefndir sveitarfélaga hafa verið lagðar niður á fleiri en einum stað.
Íslendingar hafa hins vegar verið þeirrar gæfu aðnjótandi að okkar æðsti ráðamaður síðastliðin tvö ár, hefur verið kona. Og – á bakvið þá konu hefur staðið jafnréttissinnuð stjórn.

Við merkjum greinilegan mun á ásýnd ríkisins fyrir vikið: Aldrei hafa jafnmargar konur verið ráðherrar samtímis og á síðustu tveimur árum. Kona stýrir iðnaðarráðuneytinu – öðru karllægasta ráðuneyti ríkisstjórnarinnar. Kona stýrir bankaráði Seðlabankans – og Bankasýslu ríkisins. Ráðuneytisstjórarnir 10 eru til jafns konur og karlar – í fyrsta sinn í sögunni.

Þessi munur sést einnig á ásýnd flokksins: Konur eru 48% skráðra félaga í Samfylkingunni, 47% kjörinna fulltrúa, 51% frambjóðenda á framboðslistum, 42% oddvita. Í öllum tilvikum fylgdu framboð á vegum Samfylkingarinnar reglum flokksins um kynjahlutföll.
Forysta flokksins er í höndum kvenna. Konur gegna embættum formanns flokksins, formanns framkvæmdastjórnar, þingflokksformanns, formanns sveitarstjórnarráðs, formennsku í UJ og verkalýðsmálaráði, auk þess sem framkvæmdastýrur bæði Samfylkingarinnar og UJ eru konur.
Hins vegar hallar á í nefndarstarfinu. Konur eru einungis 32% fulltrúa í nefndum flokksins.

Munurinn í áherslum sést líka á málunum sem samþykkt hafa verið á síðustu tveimur árum:
Ríkisstjórnir Jóhönnu Sigurðardóttur hafa haft hugrekki til þess að hefja innleiðingu á kynbundinni hagstjórn – einu misskildasta jafnréttistæki síðari tíma og eitt það mikilvægasta sem eftir er að gera að almennri reglu.
Öll verkefni stýrast af fjármagni. Ef misræmis gætir í yfirlýstum áformum og því fjármagni sem til þeirra er ráðstafað – þá verður ekkert um efndir loforða. Við sameiningar stofnana þarf að huga að kynjahlutföllum vinnustaða, bæði við endurskipulagningu og við óhjákvæmilegar uppsagnir sem fylgja. Ef ekki er hugað að kynjahlutföllum atvinnugeira þá geta uppsagnir og niðurskurður haft umtalsverð áhrif á atvinnuleysi annars kynsins umfram hitt. Of mikill niðurskurður í heilbrigðisgeira eykur verulega atvinnuleysi kvenna. Að sama skapi eykur of mikill niðurskurður í verktakageiranum atvinnuleysi karla. Það verður að vera jafnrétti í hagstjórninni.

Í fyrra var einnig bundin í lög svokölluð norsk leið um kynjahlutföll stjórna og stjórnenda stærri fyrirtækja. Með því er lögfest 60/40 reglan sem við þekkjum svo vel í Samfylkingunni. Að hvort kyn sé að lágmarki 40% stjórnarmanna. Ég bind vonir við að þessi lagasetning hafi í för með sér talsverðar breytingar á samsetningu stjórna og völd kvenna í íslensku atvinnulífi – og að fjöldi kvenstjórnenda aukist í framhaldinu enda sýna rannsóknir að það er líklegra til árangurs þegar jafnt kynjahlutfall er í stjórnun fyrirtækja. Mikið var rætt um það í kringum setningu laganna að þau væru algjör óþarfi; að engin ástæða væri til þess að binda slíka reglu í lög. Atvinnulífið myndi bara sjá um þetta sjálft. Þessu héldu menn fram á sama tíma og tölfræðin sýndi að konum í stjórnum íslenskra fyrirtækja fækkaði á milli ára. Það verður fróðlegt að heyra hvernig staðan verður að lokinni aðalfundahrinu vormánaðanna – eða hvort við þurfum að bíða til 1. september 2013 að þetta breytist.

Eins verður að nefna málaflokkinn kynbundið ofbeldi: Samþykkt mansalsáætlunar. Bann við kaupum á vændi. Bannað að hagnast á nekt kvenna á opinberum stöðum. Austurríska leiðin er í undirbúningi, að flytja ofbeldismanninn af heimilinu en ekki fórnarlömbin. Aðgerðaráætlun gegn kynbundnu ofbeldi. Nú í vikunni kom niðurstaða könnunar um umfang ofbeldis karla gegn konum í nánum samböndum. Fimmta hver kona hafði verið beitt ofbeldi í nánu sambandi einhvern tíma á fullorðinsárum sínum. Á annað þúsund konur búa að líkindum við ofbeldi á hverju ári, ríflega ein af hverjum hundrað. Að losa konur undan oki ofbeldis er eitt brýnasta jafnréttismál hverrar kynslóðar.

...

Það ber að fagna því sem ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna hefur þegar gert í jafnréttismálum á sama tíma og veita þarf ríkisstjórninni það aðhald sem nauðsynlegt er til þess að ljúka þeim verkefnum sem enn standa út af borðinu.

Á þau skortir ekki: Faglegar ráðningar í stjórnsýslunni auka líkurnar á framgöngu kvenna – koma þarf sem allra fyrst á fyrirkomulagi sem við viljum að ríki til frambúðar. Hvort sem það verður ein miðlæg starfsmannaskrifstofa ríkisins eða að útfærslan verði önnur. Við megum ekki láta það gerast að við veljum ekki hæfasta einstaklinginn til starfa – jafnvel þótt hún hafi látið óvinsælar skoðanir í ljós sem fræðimaður. Það má aldrei aftur gerast í tíð Samfylkingar í ríkisstjórn.

Framundan eru erfiðir kjarasamningar, þar sem sérhagsmunagæslumenn hafa þegar sett skilyrði sín á borðið. Eins hafa stéttarfélög millitekjuhópanna krafist þess að launahækkanir nái upp allan skalann – að nú sé komið að þeim – sem mun tvímælalaust hafa áhrif á láglaunastéttirnar í landinu, því kakan stækkar ekkert, sneiðarnar verða bara smærri og lítið til skiptanna fyrir hvern og einn. Ríkisstjórnin leggur áherslu á að skapa frið um komandi kjarasamninga. Ég hlýt þó að íhuga við þetta tækifæri hvað slíkur friður kostar – og á kostnað hvers. Láglaunastéttir landsins eru að miklu leyti kvennastéttir og ég hef áhyggjur af afkomu þeirra ef launahækkanirnar eiga að teygja sig upp allan launastigann.

...

Ef við rifjum aftur upp ungu stúlkuna sem ég minntist á í upphafi; stúlkuna sem fannst ekkert sjálfsagðara en að refsa annarri konu með uppsögn fyrir að geta ekki verið í vinnu vegna fæðingarorlofs; stúlkuna sem hefur, að því er virðist, aldrei staðið frammi fyrir samtryggingu karlmanna gegn framgöngu hennar, hvort sem er í leik eða starfi. Viðhorf þessarar stúlku er áminning um að aldrei megi slaka á klónni. Við verðum að verja það sem hefur áunnist og gæta vel að því að kasta ekki barninu út með baðvatninu.

Næg eru verkefnin:
Ef við ætlum að brjóta síðustu glerþökin.
Ef við ætlum að tryggja raunverulegt jafnrétti á öllum vinnustöðum.
Ef við ætlum að tryggja að konan sé jafndýrmætur starfskraftur og karlinn.
Ef við ætlum að útrýma óöryggi í starfsframa konunnar, þrátt fyrir fæðingarorlof og barnauppeldi.
Ef við ætlum að tryggja virkt lýðræði beggja kynja

Kvennahreyfing Samfylkingarinnar er um þessar mundir að heimsækja konur vítt og breitt um landið. Ég var á Egilsstöðum í fyrradag og við verðum á fundi Samfylkingarfélagsins í Reykjavík næsta miðvikudag þar sem við munum varpa fram og ræða þá hugmynd að stofna Reykjavíkurdeild kvennahreyfingarinnar. Helgina þar á eftir – 5. febrúar – förum við á Ísafjörð með framkvæmdastjórninni og umbótanefndinni. Í framhaldi af þeim fundi munum við konur leggja á ráðin á Ísafirði. Kvennahreyfing Samfylkingarinnar í Reykjanesbæ verður einnig með fund 10. febrúar þar sem fjallað verður um atvinnumál kvenna.

Markmiðið er að hlusta á konur og reyna að kryfja betur þá áleitnu spurningu hvers vegna konur taka síður þátt í hefðbundnum stjórnmálafundum á vegum flokksins. Leita þarf svara við því hvort gallinn liggi í skipulaginu, í fundaforminu eða jafnvel í orðræðunni. Við viljum hlusta og heyra hvað veldur. Skilja og leita leiða til úrbóta.
Þá – og aðeins þá – getum við virkjað fleiri til verka; til lýðræðislegrar umræðu um stöðu kvenna í samfélaginu og nauðsyn fyrir áhrif þeirra í þeirra nærumhverfi.
Afrakstur fundaherferðarinnar verður kynntur á ársþingi kvennahreyfingarinnar sem haldið verður síðari hluta mars mánaðar – og auglýst nánar síðar. Býð ég allar Samfylkingarkonur velkomnar á þann fund.